Ceza İnfaz Kurumlarında Bulunan Tutuklu ve Hükümlü Sayısı (2016-2024)

2016-2024 döneminde cezaevindeki toplam kişi sayısına bakıldığında (hükümlü ve tutuklu) sürekli bir yükseliş trendi görülmektedir. 2016 yılında toplam 200.727 kişi olan hükümlü ve tutuklu sayısı, 2024 yılında 383.663 kişiye ulaşmıştır. Yaklaşık 8 yıl içinde cezaevi nüfusunda %91’lik devasa bir artış gerçekleşmiştir. Kuşkusuz bu durum bir yandan suç oranlarındaki yükselişi yansıtmaktadır. Ancak diğer yandan ülkemizde sıklıkla dile getirilen cezasızlık algısının tersine yargı sistemindeki cezalandırma eğiliminin arttığını da ortaya koymaktadır. Verilerdeki en dikkat çekici nokta, cezaevindeki toplam nüfus içinde “Tutuklu” (henüz davası bitmemiş) ve “Hükümlü” (cezası kesinleşmiş) oranlarındaki değişimdir. 2016 yılında cezaevindeki her 10 kişiden yaklaşık 3,6’sı tutuklu statüsündeyken, 2024’te bu oran her 10 mahpusta 1,4’e gerilemiştir. Tutuklu oranının bu denli düşmesi, yargılama süreçlerinin hızlandığını veya mahkemelerin tutuklama tedbiri yerine hızla hüküm aşamasına geçtiğini göstermektedir. Ancak hükümlü sayısındaki dramatik artış (128 binden 328 bine), dönem dönem gerçekleşen tahliyelere rağmen cezaevlerindeki asıl yoğunluğun kesinleşmiş cezalardan kaynaklandığını kanıtlamaktadır. Yıllar içindeki hızlı artış fiziksel kapasite üzerinde ciddi bir baskı oluşturmaktadır. Bu durum, sadece yeni cezaevi yapmakla çözülemeyecek bir boyuta ulaşmıştır. Hükümlü sayısını azaltmak için hapis cezası dışındaki alternatif yaptırımların (kamu yararına çalışma, yoğun denetimli serbestlik, adli kontrolün genişletilmesi) daha radikal şekilde uygulanması gerekmektedir. 2023’teki düşüşün 2024’te hızla tersine dönmesi, geçici af veya infaz düzenlemelerinin “suç üretme-cezaevine girme” döngüsünü kırmada yetersiz kaldığını göstermektedir. Reformların cezaevinden çıkışa değil, suça sürüklenmeyi önleme aşamasına odaklanması gerekir.